[00:01] Jodium en de rol van zout in onze voeding
Björn Crul: Dag luisteraars en welkom in de derde aflevering van deze FoodTec-podcast in samenwerking met ZOUTMAN. Vandaag focussen we op een klein sporenelement, maar wel eentje met een groot belang: jodium. Waarom heeft ons lichaam dat eigenlijk nodig? Waar halen we jodium uit en welke rol kunnen zout en de voedingsindustrie daarin spelen? Ik ben Björn Crul en ik ga in gesprek over jodium en zout met Thidrek Van Grunderbeeck en Maarten Delbaere van ZOUTMAN. Heren, welkom aan onze podcasttafel. [Onduidelijk] sporenelement. Thidrek, kun je kort eens uitleggen wat het eigenlijk precies doet in ons lichaam en waarom we het zo nodig hebben?
[00:40] Waarom ons lichaam jodium nodig heeft
Thidrek Van Grunderbeeck: Ja, jodium is inderdaad wat ze noemen een sporenelement. Dat is een voedingsstof waarvan je lichaam slechts heel kleine hoeveelheden nodig heeft, maar die wel heel belangrijk zijn voor je functioneren. Jodium specifiek zorgt voor het werken van je schildklier. [Onduidelijk] hormonen te maken om je energie te regelen, je lichaamstemperatuur en heel specifiek bij kinderen zorgt het ook voor de ontwikkeling van de hersenen. Jodium zit ook niet standaard in je lichaam, je kan dat niet zelf maken, je moet dat echt wel via je voeding binnenkrijgen. Dus denk aan vooral producten uit de zee, die zijn heel jodiumrijk. Vis, schaaldieren, dat soort zaken. In plantaardige voeding is dat minder aanwezig.
[01:28] Jodiumtekort in West-Europa
Björn Crul: En zijn er eigenlijk veel mensen die dan jodiumtekort hebben?
[01:32] Milde tekorten en de mogelijke gevolgen
Thidrek Van Grunderbeeck: Meer dan dat je zou denken. Een tekort hier is niet iets van verre landen. Hier in West-Europa, in België, stelt de Wereldgezondheidsorganisatie – ze volgen dat ook op – een mild jodiumtekort vast bij een heel groot deel van de bevolking. Dus het gaat niet over heel zware tekorten, zoals je in heel afgelegen gebieden vroeger had met zo’n opgezwollen schildklier en zo. Het gaat over een mild jodiumtekort en dat kan zich dan uiten in een beetje meer vermoeidheid, tragere stofwisseling. Bij een mild jodiumtekort heb je vaak een lager energiepeil, een tragere stofwisseling. En bij kinderen en bij zwangere vrouwen is het wel zeer cruciaal om geen jodiumtekort te hebben, omdat het verantwoordelijk is voor de ontwikkeling van de hersenen. En een jodiumtekort, ook een mild jodiumtekort, kan dan echt wel een rem zijn op de ontwikkeling van het kind.
[02:26] Waarom zout als drager voor jodium wordt gebruikt
Björn Crul: Ja, dat is ook de reden waarom voedingsagentschappen wereldwijd jodium beschouwen als echt essentieel voor de gezondheid. Waarom is zout eigenlijk historisch gezien de drager om dat binnen te krijgen, Maarten?
[02:40] Zout als breed beschikbare grondstof
Maarten Delbaere: Heel simpel gezegd, omdat zout eigenlijk een heel democratische grondstof is, is het ook de perfecte drager. Iedereen eet zout of krijgt elke dag zout binnen, al dan niet door het zelf aan het eten toe te voegen of door verwerkte voedingsproducten. En zo bereik je eigenlijk heel gemakkelijk de gehele bevolking, zonder dat je mensen moet motiveren om extra pillen te gaan nemen. Bovendien is zout zeer goedkoop, overal verkrijgbaar en kan je het ook relatief gemakkelijk gaan toevoegen aan zout. Ook voor ons als zoutproducent kunnen wij ons daar wel op toeleggen om dat te doen.
[03:17] Hoe jodium aan zout wordt toegevoegd
Björn Crul: Maarten, ik hoor jou zeggen dat het eigenlijk vrij makkelijk is voor ZOUTMAN om jodium toe te voegen aan zout. Hoe loopt dat proces eigenlijk? Hoe gaat dat?
[03:26] Dosering en kwaliteitscontrole
Maarten Delbaere: Dat is een proces waarbij we, afhankelijk van de wetgeving, kaliumjodide of kaliumjodaat toevoegen. En afhankelijk van de korrelgrootte, fijn of grof, is dat al iets moeilijker om het homogeen te gaan doseren. Dus fijn zout is makkelijker, grof zout iets moeilijker. En daar komt natuurlijk ook onze kwaliteitscontrole bij kijken. Zij moeten checken bij elke batch of het jodiumgehalte klopt. Dus zij moeten representatieve stalen gaan nemen. En zo kunnen zij dan het zout gaan vrijgeven, afhankelijk van de wetgeving per land. Want dat verschilt ook per land. En wordt ook zo gecontroleerd door de lokale overheden of het jodiumgehalte wel klopt.
[04:05] Stabiliteit en houdbaarheid van jodium
Björn Crul: Jodium is op het zout aangebracht of in het zout aangebracht. Hoe lang blijft dat eigenlijk goed? Hangt daar een houdbaarheidsdatum aan vast?
[04:13] Jodium blijft stabiel na verpakking
Maarten Delbaere: Ja, we hebben daar referentiestalen van. We checken dat ook, maar we zien dat dat eigenlijk heel stabiel blijft. Dus dat blijft drieënhalf jaar stabiel na verpakking. Dus ook warmte of zo heeft daar eigenlijk geen invloed op. Verdere stappen in het productieproces ook niet echt. Dus dat blijft allemaal stabiel.
[04:30] Jodiumopname via bereide voedingsproducten
Björn Crul: Het grootste deel van het zout dat wij opnemen komt uit bereide voedingsproducten. Als we dan specifiek kijken naar de jodiumopname, betekent dat dat een gemiddelde consument eigenlijk op weekbasis bijvoorbeeld voldoende jodium binnenkrijgt?
[04:44] De voedingsindustrie als belangrijke schakel
Thidrek Van Grunderbeeck: Ja, dat is eigenlijk de kern van het verhaal. Veel mensen denken bij zoutgebruik aan de strooibus in hun keuken. Ze denken dat het grootste deel van het zout dat ze binnenkrijgen eigenlijk via dat strooibusje is. Maar eigenlijk is het inderdaad via bereide voeding, via je dagelijkse boodschappen, [onduidelijk] jodiumgebruik van mensen of het feit dat ze al dan niet een jodiumtekort hebben. Dus het feit of we al dan niet voldoende jodium binnenkrijgen, is eigenlijk afhankelijk van de boodschappen die we doen, de producten die we kopen van de verschillende voedingsbedrijven. En daar ligt eigenlijk wel een mooie kans voor de voedingsindustrie.
[05:27] Gebruik van gejodeerd zout in de voedingsindustrie
Björn Crul: Zijn er eigenlijk al veel voedingsbedrijven die kiezen voor zout waar jodium aan is toegevoegd?
[05:32] Nog veel potentieel voor gejodeerd zout
Thidrek Van Grunderbeeck: Dat gebeurt, maar eigenlijk nog vrij weinig. Ook de Wereldgezondheidsorganisatie volgt dat op. En in bereide voeding, in onze contreien, is het percentage gejodeerd zout in bereide voeding nog relatief laag. Er ligt dan nog heel veel potentieel. In het strooibusje daarentegen zien we dat wel frequent voorkomen. Dat staat erop: met jodium. Dus daar ligt nog een heel grote kans, inderdaad, voor de voedingsindustrie.
[05:59] Waarom voedingsbedrijven nog weinig gejodeerd zout gebruiken
Björn Crul: Hoe komt dat dat zij dan te weinig kiezen voor gejodeerd zout?
[06:03] Verschillende Europese regels
Thidrek Van Grunderbeeck: Ja, eigenlijk maakt de wetgeving in Europa het niet zo makkelijk om dat te doen. Elk Europees land heeft zijn eigen normering voor jodium. Bijvoorbeeld in bepaalde landen ligt het op 20 tot 40 ppm, in andere landen ligt het dan weer op een ander niveau. En dat maakt het natuurlijk niet gemakkelijk als een Vlaams bedrijf, als je wil exporteren naar meerdere Europese landen, dat je rekening moet houden met al die verschillende jodiumnormeringen. En dat is heel moeilijk. En daarbovenop moet ook de etikettering aangepast worden als je gejodeerd zout gaat gebruiken. Dat is dus triviaal, de etikettering, maar dat kan soms wel een gedoe zijn als je moet exporteren naar meerdere Europese landen.
[06:44] Impact op smaak en productieproces
Björn Crul: Maarten, als zo’n voedingsbedrijf er dan voor kiest om gejodeerd zout toe te voegen, heeft dat eigenlijk een impact op het productieproces of op de smaak van het voedingsproduct?
[06:54] Geen aanpassing van receptuur of machines
Maarten Delbaere: Ja, op zich niet. Dus de smaak wordt niet beïnvloed door het toevoegen van jodium. Ook de receptuur dient eigenlijk niet aangepast te worden. Ook de machines moeten daar niet anders voor ingesteld worden. Dus dat is wel iets. En net zoals ik al zei, het is een heel stabiel sporenelement, dus op zich heeft dat geen enkele invloed op het afgewerkte product.
[07:14] Gezondheidsbijdrage als argument
Björn Crul: Thidrek, voedingsnutritionisten die luisteren natuurlijk mee vandaag. Wat is het argument dat zij het meest overtuigend vinden als een bedrijf dan toch overstapt op gejodeerd zout?
[07:25] Gezondheid en een mogelijk marketingvoordeel
Thidrek Van Grunderbeeck: Ik denk dat dat een beetje voor zich spreekt, dat dat vooral een gezondheidsbijdrage is. Als je als voedingsbedrijf gejodeerd zout gaat gebruiken, dan help je mee een tekort oplossen dat vandaag nog altijd bestaat. [Onduidelijk] zwangere vrouwen en kinderen kan heel nuttig zijn. Dus ik denk dat dat zo’n sterk argument is dat je daar bovenop nog een marketingargument hebt. Als je kan uitpakken met het feit dat je in je voedingsproducten verrijkt jodium hebt, verrijkt jodiumzout, dan kan dat alleen maar een troef zijn naar de consument toe, denk ik.
[07:59] Operationele drempels
Björn Crul: Ja, het lijkt bijna verbazend dat het zo weinig wordt uitgespeeld.
Thidrek Van Grunderbeeck: Ja, wat ik daarnet zei, het is gewoon operationeel moeilijk om dat te doen, waardoor de Europese wetgeving het voedingsbedrijf soms echt moeilijk maakt, doordat er geen overkoepelend beleid is. En dat is eigenlijk een beetje het probleem.
[08:17] Veranderende voedingspatronen
Maarten Delbaere: Waar het ook misschien wel mee te maken heeft, is het feit dat het vroeger minder een probleem was. Maar we zien wel ook dat door een wisselend dieet van de mensen, meer naar plantaardige voeding, dat er meer en meer weer die jodiumtekorten optreden. Dat dat iets was van vroeger, maar dat het nu wel weer terugkomt. Dus het wordt ook wel gemonitord in verschillende landen dat het jodiumgehalte op peil blijft.
[08:40] Bakkerszout als bekend voorbeeld
Björn Crul: Zijn er eigenlijk bekende voorbeelden van producten waar dan standaard gejodeerd zout in zit?
[08:44] Collectieve afspraken binnen de bakkerijsector
Thidrek Van Grunderbeeck: Een heel bekend product, bijvoorbeeld ook in Nederland, is bakkerszout, waar een industrie collectief afspreekt om in hun producten jodium te gaan gebruiken. Brood is daar een zeer geschikt product voor, omdat het net zoals zout een zeer democratisch product is. Heel veel mensen eten [onduidelijk]. Afspraken over bij de warme bakkers. Maar het is niet iets dat overkoepelend in Europa wordt ondersteund.
[09:17] Omgaan met verschillende nationale wetgevingen
Björn Crul: Wat ik daarnet al onthouden heb, is dat die Europese wetgeving ook eigenlijk helemaal geen stimulans is om gejodeerd zout toe te voegen aan voeding. Die wetgeving verschilt van land tot land, hebben jullie uitgelegd. Hoe ga je daar dan als ZOUTMAN mee om? Want jullie leveren natuurlijk zout in heel Europa, Maarten.
[09:34] Klanten begeleiden per exportmarkt
Maarten Delbaere: Ja, inderdaad. Maar we nemen daar wel onze rol op om onze klanten daarin te begeleiden. We vragen ook wel expliciet naar welk land het bedoeld is om geëxporteerd te worden, eventueel. Want het is wel echt best complex. Bepaalde landen beschrijven een minimum of een maximum, of het moet dan een bepaald additief zijn dat in een ander land weer niet gebruikt mag worden. In Polen bijvoorbeeld ligt het rond de 20 tot 30 ppm, en in Duitsland dan rond de 15 en 25 ppm. Maak je dan een product voor beide landen, dan is het al heel moeilijk om daar één type zout aan te bieden. En dat doen we ook wel.
[10:14] Europese harmonisering
Björn Crul: En is Europa daar eigenlijk mee bezig om toch te proberen die regelgeving wat te harmoniseren?
Maarten Delbaere: Ja, inderdaad. Dat is ook op advies van de WHO dat Europa kijkt om daar een beetje een lijn in te krijgen, omdat het vandaag heel veel producenten tegenhoudt, die wetgeving.
[10:32] Boodschap aan nutritionisten
Björn Crul: Thidrek, als je nu nog één boodschap zou mogen meegeven aan de nutritionisten die vandaag luisteren, wat is dat dan?
[10:37] Overweeg gejodeerd zout in voedingsproducten
Thidrek Van Grunderbeeck: Overweeg om gejodeerd zout te gebruiken in je voedingsproducten. Bekijk het gewoon een keer of dat een optie is, omdat het een effectieve en reële impact heeft op de gezondheid van de mensen en dat het bovendien ook je producten aantrekkelijker kan maken.
Maarten Delbaere: Ja, en ik kan daaraan toevoegen dat je niet alleen staat. Dus we adviseren per land welke wetgeving er moet gevolgd worden en dan zorgen we ook direct voor de correcte analyse met dank aan ons labo.
[11:03] Waar consumenten op kunnen letten
Björn Crul: Ja, Maarten, en mensen die nu straks naar de supermarkt gaan, die boodschappen gaan doen, waar moeten die op letten als ze specifiek meer jodium zouden willen innemen?
[11:10] Jodium op de verpakking
Maarten Delbaere: Ja, dat is een warme oproep in het algemeen. Kijk eens naar de verpakking van het zout, wat erop staat. Staat er met jodium of gejodeerd, dan is dat eigenlijk de gezondere keuze en een goede keuze.
[11:21] Afsluiting
Björn Crul: Thidrek Van Grunderbeeck en Maarten Delbaere van ZOUTMAN, dankjewel voor dit interessante gesprek. Ik onthoud dat we eigenlijk te weinig jodium binnenkrijgen in onze gewone voeding en dat we dus bewuster dan vroeger moeten kijken welk zout we gebruiken. Luisteraars, bedankt voor het luisteren. Tot een volgende keer en voor meer informatie kan u altijd terecht op de website foodtec.be.
