Tagarchief: Quality Days

Verslag van de Quality Days 2022

Lees het gehele artikel

Wat hebben de catacomben van een voetbaltempel en listeria gemeen? Het eerste diende als voorprogramma voor het tweede op de afgelopen editie van de Quality Days. 250 kwaliteitsmanagers uit de voedingsindustrie verzamelden in de Ghelamco Arena in Gent om interessante handvaten aangereikt te krijgen om listeria in de productie klein te krijgen. Een leerrijke en boeiende namiddag in een decor dat de ‘teamgeist’ die nodig is om werk te maken van een efficiënte listeriabestrijding duidelijk onderstreepte.

Dat het risico op contaminaties met listeria monocytogenes momenteel een heet hangijzer is in de voedingsindustrie, bleek duidelijk uit het zeer ruimte publiek dat de Quality Days mocht ontvangen. Dit event voor kwaliteitsmanagers uit de voedingsindustrie is gestoeld op twee pijlers: kennisuitwisseling en netwerken. Voor het eerste luik hadden de organiserende bedrijven (Ago, Anticimex, Arco, Bimsoft, Boons, CID Lines, epacco, Gluecom, Gullimex, Hosa, Klaratex, Lavetan, Munters, Saleenco, Solco en VMA) een aantal experten uitgenodigd in de Ghelamco Arena. Een rondetafelgesprek voorafgaand aan dat event (zie pagina 22) had al de kernlijnen van de boodschap duidelijk gemaakt. Dit werd op de dag zelf verder aangevuld met tips & tricks. We zetten de belangrijkste geleerde lessen hieronder op een rijtje.

Belangrijkste lessen

Tijdens de eerste lezing leerden we van ir. Katrijn Verbeek van Lavetan wat listeria nu precies is en welke risico’s eraan verbonden zijn. “Over alle matrices heen, noteren we zo een 4 à 5% positieve gevallen in ons eigen labo. De EFSA toont gelijkaardige cijfers. Er is dus geen paniek geboden, maar wel waakzaamheid. Bedrijven doen er goed aan een actief risicomanagement op het getouw te zetten, zodat ze ook op zoek kunnen naar de oorzaak en die snel aanpakken.” De nieuwste methode om listeria te typeren is whole genome sequencing (WGS). Dr. Bavo Verhaegen van Scienscano legde uit welke meerwaarde dat brengt: “Elke stam heeft zijn eigen typische vingerafdruk. Met WGS komen we die op het spoor en kunnen we veel gerichter onderzoek gaan uitvoeren. Bedoeling is om vooral persistente huisstammen te kunnen identificeren en elimineren.” Maar naar een nulrisico gaan was volgens de aanwezige experten onmogelijk. Dr. ir. Koen De Reu: “Listeria is daarvoor te aanwezig in de natuur. Wel kunnen we de risico’s gevoelig gaan terugdringen door een gestructureerd monsternameplan. Dat vraagt om een groot aantal samples in een voldoende hoge frequentie in functie van de risico’s. Een oppervlakte van 10 cm² zal daarbij niet volstaan. Wij proberen een m² te bemonsteren.”

Waar is listeria overal te vinden

Ook de voedingsindustrie is duidelijk vragende partij voor meer begeleiding in listeriabestrijding. Dat bewijst ook het project waarin ILVO momenteel een aantal bedrijven uit hoogrisicosectoren begeleidt om tot best practices te komen. Op basis van bemonstering kwam er zo ook een top tien naar boven van plaatsen waar listeria monocytogenes het meest frequent werd teruggevonden en bij hoeveel procent van de bedrijven dat gebeurde. Aangezien het een project met een beperkt aantal bedrijven betreft, zijn deze resultaten slechts indicatief. Maar ze geven desalniettemin een goed vertrekpunt voor wie actief op zoek wil gaan naar listeria monocytogenes in zijn productie.

  • Schoonmaakmachine voor laarzen (100%)
  • Vloer (100%)
  • Poten van werk- of snijtafels (100%)
  • Afvoergootjes (100%)
  • Vloerweegschaal (86%)
  • Wieltjes van mobiele apparaten (86%)
  • Schoeisel van degene die de bemonstering doet (83%)
  • Heftrucks (66%)
  • Reinigingsmateriaal (63%)
  • Touchscreens (33%)

Panelgesprek

Het informatieve gedeelte werd afgesloten met een panelgesprek, waarbij naast de sprekers ook Wouter Burggraaf (Burggraaf en Partners, expert hygiënisch ontwerp), Vera Cantaert (FAVV), Johan Hallaert (FEVIA) en prof. dr. ir. Mieke Uytendaele (Universiteit Gent) aanschoven. Ook dit stond bol van relevante handvaten om werk te maken van een effectieve listeriabestrijding. “Wie zoekt, die zal vinden”, opende Uytendaele. “Daar hoeven we echter niet bang voor te zijn. Dat moet het vertrekpunt zijn om acties op te zetten, alle neuzen in dezelfde richting te krijgen en het nodige geld vrij te maken voor meer kwaliteitscontrole.” Elk voedingsbedrijf zit wat dat betreft in hetzelfde schuitje.       

Hallaert: “Het Belgische voedsellandschap is er een van kmo’s. Voedselveiligheidscultuur heeft niks te maken met de schaalgrootte maar met de attitude van mensen en wat dat betreft zien we toch een positieve evolutie. Er wordt meer en meer werk van gemaakt.” Belangrijk daarbij is de juiste mensen in het team te hebben. Cantaert: “Zorg voor een expert in HACCP in de eigen rangen. Er zijn handleidingen genoeg, maar je hebt iemand nodig die over het inzicht beschikt om dit te vertalen. Laat die ook praten met zowel het management als de mensen aan de lijn. Iedereen moet mee in dit verhaal.” En nu is het moment om er werk van te maken. “Uiteraard is het terugdringen van listeria geen karweitje dat we op een dag zullen klaren, maar je moet er wel aan beginnen. Denk daar ook aan bij nieuwe investeringen in machines want hygiënisch ontwerp maakt alles aantoonbaar reinigbaar”, besloot Burggraaf.

Netwerken geblazen

Met de Ghelamco Arena als achtergrond kreeg ook het netwerkluik weer het nodige cachet. Bezoekers konden voorafgaand aan de lezingen en het panelgesprek een kijkje nemen in de catacomben van de Gentse voetbaltempel. Even de sfeer opsnuiven op de grasmat of de kleedkamers van de thuisploeg eens van dichtbij onderzoeken. Het kon allemaal. Na afloop liet de Ghelamco Arena zich ook van zijn meest culinaire kant zien. Immers, stof tot nadenken genoeg na al die kennisuitwisseling en hoe beter dat te verwerken bij een lekker glaasje bubbels en verfijnde hapjes. De bezoekers konden volop kennismaken met elkaar en de sprekers om verder ervaringen uit te wisselen. Na de netwerkreceptie volgde nog een uitgebreid diner en een optreden van een stand-up comedian dat bijzonder gesmaakt werd. Op naar de volgende editie.    

Listeria monocytogenes: hoe moeten we omgaan met besmettingen?

Lees het gehele artikel

Als de recente salmonella-uitbraak bij Ferrero één iets bewezen heeft, dan is het dat voedingsbedrijven gerichter actie moeten ondernemen bij het vaststellen van besmettingen in de productie. We moeten evolueren naar een nieuwe kwaliteitscultuur. Een cultuur waarin voedselveiligheid niet gezien wordt als een kost, maar als de hoeksteen van hoe een bedrijf zich in de markt wil zetten. Pas dan zullen de middelen en de mensen er zijn om contaminaties op te sporen, gericht op zoek te gaan naar de bron en die ook aan te pakken. Dat was althans de conclusie van het rondetafelgesprek dat de Quality Days organiseerde rond listeria monocytogenes.

Wouter Burggraaf

Listeria monocytogenes vormt een grote bekommernis voor voedingsbedrijven. Er worden de laatste jaren meer contaminaties in levensmiddelen vastgesteld, dat bevestigen ook de cijfers die het FAVV en zijn Europese tegenhanger EFSA hebben. EFSA rapporten tonen ook aan dat het aantal humane besmettingen met listeria monocytogenes toeneemt. Maar of dat nu te wijten is aan meer doorgedreven metingen of een opmars van de listeriabacterie is niet meteen duidelijk. Wat wel vast staat is dat bedrijven meer inzicht nodig hebben in deze problematiek. Gaan we wel voldoende grondig op zoek naar listeria in de levensmiddelenbedrijven? Wat zijn alle aspecten die hierbij van belang zijn? Hoe wordt de listeriabeheersing naar de toekomst het beste aangepakt? Wie heeft hierbij allemaal een verantwoordelijkheid? …  De Quality Days bracht daarom een panel van experten samen dat zich boog over het onderwerp listeria, in de diepte en in de breedte. Aan tafel schoven aan: Wouter Burggraaf (Burggraaf en Partners), Joost Buysschaert (Epacco), Vera Cantaert (FAVV),  Koen De Reu (ILVO), Jonathan Hallaert (Fevia), Ellen Lambrecht (ILVO), Katrijn Verbeek (Lavetan) en Bavo Verhaegen (Scienscano).

Ellen Lambrecht

Hoe meten?

Een van de eerste vragen die de experten op hun boterham kregen is hoe naast grondstof- en productanalyse nu precies de productieomgeving moet gecontroleerd worden op contaminaties. “Een goede omgevingscontrole is nodig ter verificatie van de goede praktijken. Hoe die controle wordt uitgevoerd, maakt wel degelijk een wereld van verschil”, opent De Reu. “Met een cottonswab (type oorstokje) over een klein oppervlak wrijven is echt uit den boze. Daar creëer je geen betrouwbare resultaten mee. Praktische ervaring in heel wat bedrijven toont aan dat grondige monsternames een wezenlijk verschil geven in detectie van de pathogeen ten opzicht van de huidige bemonsteringen uitgevoerd door de bedrijven.  Zo is het geen uitzondering dat bedrijven 5% positieve omgevingsmonsters detecteren, daar waar grondige monsternames uitgevoerd door ILVO aanleiding geven tot 40%. Je moet enerzijds de kritische punten kennen en anderzijds moet de wil er zijn om de pathogeen op te sporen .. Dat vraagt om een doorgedreven en  gestructureerde bemonstering van grote oppervlakken met geschikt swabmateriaal, bemonsteren van moeilijk bereikbare plaatsen en demonteren zijn tevens een must.  De aanpak moet uiteraard verder gaan dan enkel oppervlaktebemonstering. Het begint al met de controle van grondstoffen die binnenkomen, frequente controle van je eindproducten. Je moet ook in gesprek gaan met machineleveranciers voor een hygiënisch ontwerp en investeren in gebouwen en de flow van je productie.”

Katrijn Verbeek

Traceerbaarheid van listeria

Vandaag kan het onderzoek verdergaan dan alleen maar vaststellen of er listeria monocytogenes aanwezig is. Verhaegen: “Aan de hand van ‘whole genome sequencing’ kan nu het DNA of paspoort van elke bacterie helemaal blootgelegd worden. Dit wordt standaard gedaan voor elke stam die bij zieke mensen geïsoleerd wordt. Op deze manier worden meer en meer uitbraken in kaart gebracht waarbij mensen met dezelfde stam besmet zijn. Door verder te zoeken kan de bron gemakkelijker achterhaald worden. In voedingsbedrijven zijn er vaak persistente listeriastammen aanwezig, die kunnen dus ook mensen over een langere termijn besmetten. De problematiek wordt dus meer en meer ontrafeld door de nieuwe analysetechniek. Het doel van whole genome sequencing is zeker niet om voedingsbedrijven met de vinger te wijzen en een schuldige aan te duiden maar wel om de pathogenen verder te gaan beheersen en bestrijden.  Zo kunnen we bronnen van de besmetting aanduiden waardoor gerichte acties kunnen genomen worden.”

Jonathan Hallaert

Meer preventief werken aan voedselveiligheidscultuur

Een aanpak waar weinig voedingsbedrijven voorlopig om staan te springen. Dat ziet ook Burggraaf. “In Nederland is het op die manier al tot een rechtszaak gekomen, die tot de sluiting van het bedrijf heeft geleid. De schrik zit er goed in, want je krijgt als het ware een vingerafdruk van listeria monocytogenes met die whole genome sequencing techniek uit die specifieke fabriek. En die liegt niet. Als je weet dat er besmettingsproblemen in je productie zijn, moet je gewoon preventief ingrijpen en niet wachten tot het tot claims komt. Anders ben je nalatig. Zo simpel is het. Het schandaal met een listeriabesmetting bij groenten enkele jaren geleden leidde uiteindelijk tot tienduizenden tonnen teruggenomen voeding uit 108 landen, 70 miljoen directe schade, enorm veel beurswaarde verdampt en negen doden, omdat er niet snel genoeg gereageerd werd. In Europa worden er nog altijd één op de tien mensen ziek van het eten van voedsel. In Amerika gaat het zelfs om 25% van de bevolking. Dat zouden we anno 2022 als voedingsindustrie toch niet meer mogen aanvaarden? We moeten investeren in  een voedselveiligheidscultuur, zodat we geen recalls meer moeten betalen.”

Koen De Reu

Actieplan opstellen voor non-conformiteiten

De sluiting van een bedrijf is nochtans slechts het laatste redmiddel voor het FAVV. “Controles gebeuren bij ons steeds onaangekondigd. De scope van de inspectie kan verschillen: hygiënische praktijken, HACCP, tracering … en aangevuld worden met officiële bemonstering. Aan de hand van een checklist van vragen krijgt het bedrijf dan een score van 1, 3 of 10 op elke vraag. Als wij problemen vaststellen, dan gaan we in eerste instantie samenzitten met het bedrijf in kwestie om een actieplan op te stellen. Een actieplan dat alle non-conformiteiten moet verhelpen. Pas als het de spuigaten uitloopt en er geen grondige stappen gezet worden in de juiste richting, gaan we over tot sluiting. Maar voor de rechter dagen, doen we niet. Dat kan enkel als het parket of de consument, het heft in handen neemt”, voegt Cantaert er aan toe.

Bavo Verhaegen

Plan van aanpak

Listeria bestrijden begint dus met een goed plan van aanpak. De wetgever schrijft echter niet voor hoe dat precies moet gebeuren. Fevia werkt daarom momenteel aan een document, een autocontrolegids, dat voedingsbedrijven een aantal stevige handvaten zal aanreiken om listeria monocytogenes op te sporen en aan te pakken. “50 à 60 monsters per maand zullen in bepaalde risico sectoren toch wel het absolute minimum zijn”, vertelt Hallaert. “Met dit initiatief willen we onze leden helpen om een actieve veiligheidscultuur te ontwikkelen. We willen ook meer vorming en opleiding rond dit onderwerp organiseren. Omdat we merken dat daar nood aan is.” Voor het ILVO gebeurt de listeria-analyse het beste door een geaccrediteerd labo. “We werken met verschillende voedingsbedrijven samen in een project rond listeriabesmettingen. In de praktijk blijken zelftesten veel vals-positieven te geven. Je moet echt weten waar je mee bezig bent voor een betrouwbare meting”, aldus Lambrecht.

Vera Cantaert

Samen tot oplossingen komen

Als er een besmetting wordt vastgesteld, wordt er vaak naar de schoonmaak gekeken om het op te lossen. “Daar willen we als schoonmaaksector zeker aan meewerken”, geeft Buysschaert aan, “maar dat kunnen we niet alleen. Hoe goed je de oppervlakken ook reinigt, als je de bron van de besmetting niet aanpakt, zal het probleem hardnekkig terugkeren. Daarvoor moet je verschillende partners aan tafel krijgen.” Dat bevestigt ook Verbeek. “Je merkt dat de kennis niet overal aanwezig is. Veel voedingsbedrijven weten niet hoe ze precies met zo een besmetting moeten omgaan. Het is dan ook een bijzonder complexe materie, waarbij het listeriagevaar uit alle hoeken kan komen. Van de grondstoffen tot een niet-hygiënisch ontworpen installatie of te weinig bewustzijn over de flow tussen high en low risk zones. Daarnaast vraagt de interpretatie van de resultaten tevens om de juiste kennis om bijvoorbeeld persistente besmettingen te identificeren en te remediëren. Een verdere analyse die vandaag nog te weinig gebeurt, omwille van het prijskaartje en de schrik voor de omvang van het probleem.”

Joost Buysschaert

Altijd verder gaan

Lambrecht: “Uit ons listeriabegeleidingstraject  blijkt ook dat wanneer listeria monocytogenes stammen geïsoleerd worden, het beste nagegaan wordt of het een huisstam is of eerder een tijdelijke passant. Dit gebeurt op ILVO met eenvoudige technieken waar geen databanken aan te pas komen.” Ook Buysschaert is ervan overtuigd dat een totaalaanpak altijd rendeert: “Als je listeria kan oplossen, dan los je indirect eigenlijk ook veel andere problemen op die voedselveilig produceren in de weg staan.” Vandaag is de kwaliteitsmanager echter nog te veel het manusje-van-alles, zeker in kleinere voedingsbedrijven en krijgt hij niet de tijd die nodig is om blijvend de juiste acties te ondernemen en procedures aan te passen. “Het hoeft niet zo moeilijk te zijn. Vandaag beschikken we over de kennis en de middelen om listeria aan te pakken. Het is een kwestie van goede wil en een gestructureerde aanpak. Dat er steeds meer cijfers over besmettingen naar boven komen moet een stimulans zijn voor de sector. Het moet helpen om iedereen de noodzaak van een voedselveiligheidscultuur te laten zien”, onderstreept Burggraaf. “Eigenlijk werken we met zijn allen aan hetzelfde doel. Van voedingsbedrijven tot controle-instanties, van schoonmakers tot labo’s, van onderzoeksinstituten tot sectorfederaties. Ervoor zorgen dat er een voor de consumenten veilig product op de markt komt”, besluit Cantaert.